Prepoznatljiva po svom ukusu, raznim zdravstvenim prednostima i boji, narandžasta mrkva je među najpopularnijim povrćem. Ovo će vas možda iznenaditi ali mrkva nije originalno narandžasta!
Hajde da saznamo nešto o historiji narandžaste mrkve te ko, šta i gdje stoji iza toga.
Koja je originalna boja mrkve?
Vjeruje se da su prve domaće mrkve (Daucus carota) bile ljubičaste i bijele, s korijenjem bogatim antocijaninima.
Kakve veze kralj Vilijam III ima s narandžastom mrkvom?
Postoji anegdota, koja nije potkrijepljena historijskom literaturom, da su holandski farmeri selektivno uzgajali narandžastu mrkvu u čast kralja, vođe holandskog ustanka protiv Španije, a kasnije kralja Engleske, Škotske i Irske. Inače njegov nadimak je bio ‘William of Orange’.
Šta kaže nauka?
Prema studiji, kultivirana mrkva prvobitno se pojavila u ljubičastoj i žutoj boji u regiji koja se proteže od zapadne do centralne Azije tokom ranog srednjeg vijeka. Prelazak na narandžastu mrkvu dogodio se mnogo kasnije, vjerovatno tokom renesanse u zapadnoj Evropi, gdje je selektivni uzgoj favorizirao visok sadržaj α- i β-karotena – molekula odgovornih za narandžastu boju.
Ova studija pomaže da se potvrdi da je narandžasta mrkva relativno noviji razvoj u poljoprivredi i da su je ljudi selektivno uzgajali, ali vjerovatno ne zbog nekog kralja, već zato što su farmeri mislili da je narandžasta boja pogodnija za mrkvu. Pitate se zašto?
Naime, ova vrsta mrkve imala je bolji ukus i bila je najprivlačnija, što je bio veliki plus za komercijalne svrhe.
Zašto je mrkva narandžasta?
Mrkva je narandžasta zbog prisustva pigmenta koji se zove beta-karoten, a koji pripada grupi spojeva koji se nazivaju karotenoidi.
Karotenoidi su pigmenti koji su prirodno prisutni u biljkama jer ih one proizvode. Uz biljke, alge i neke bakterije, arheje i gljive također proizvode ove pigmente. Dolaze u žutoj, narandžastoj i crvenoj boji.
Transformaciju iz ljubičaste i žute u narandžastu omogućila su tri gena koji su uticali na nakupljanje karotenoida, fotosintezu i razvoj hloroplasta.
Vremenom, kako su farmeri nastavili sa selekcijom narandžaste mrkve, genetska raznolikost se smanjivala, što znači da su moderne narandžaste mrkve ujednačenije, ali potiču od mnogo šarenijih predaka.
Da li boja mrkve utiče na njene koristi?
Ova studija je istraživala kako boja tropske mrkve (crna, duga, narandžasta, crvena i žuta) utiče na njen fitohemijski sadržaj i antioksidativnu aktivnost.
Crna mrkva se istakla najvišim nivoima fenola, flavonoida i antioksidativnih svojstava, dok su narandžasta i crvena mrkva, najčešće konzumirane vrste, imale više karotenoida, ali nižu antioksidativnu aktivnost.
Dakle, prema ovom istraživanju, čini se da boja mrkve definiše njene potencijalne zdravstvene koristi, pa možda sljedeći put pokušajte da je kombinujete sa konzumiranjem crne mrkve.
Fitohemijski sadržaj predstavlja hemikalije koje proizvode biljke („fito“ se odnosi na biljku) i obično se ubrajaju pod: polifenolne spojeve, flavonoide, tanine itd.
Iako nijedan definitivan historijski dokument ne potvrđuje da je narandžasta mrkva „napravljena“ za kralja Vilijama Oranskog, priznato je da su holandski farmeri odigrali ključnu ulogu u uzgoju narandžaste mrkve kakvu poznajemo i u kojoj danas uživamo!
Reference:
1.Coe K, Bostan H, Rolling W, et al. Population genomics identifies genetic signatures of carrot domestication and improvement and uncovers the origin of high-carotenoid orange carrots. Nature Plants. 2023;9(10):1643-1658. doi:10.1038/s41477-023-01526-6
2. Coe K, Bostan H, Rolling W, et al. Population genomics identifies genetic signatures of carrot domestication and improvement and uncovers the origin of high-carotenoid orange carrots. Nature Plants. 2023;9(10):1643-1658. doi:10.1038/s41477-023-01526-6
Leave a Reply